V2語順(V2ごじゅん、動詞第二位語順)とは、平叙文の二番目の句が常に動詞または助動詞である語順であり、英語を除くゲルマン語派に見られる。V2語順は、まず動詞または助動詞を文頭に移動し、次に話題を文頭に移動するものと考えられる。一般疑問文では話題化が起きず、V1語順(動詞第一位)になる。

主節(主文)でのみV2 となるものを CP-V2 と呼び、ドイツ語、オランダ語、スウェーデン語がこれに当たる。従属節(副文)でも V2 となるものを IP-V2 と呼び、アイスランド語、イディッシュ語がこれに当たる。

基底の語順は SOV型でも SVO型でもあり得る。ドイツ語、オランダ語は SOV-V2 であり、スウェーデン語、アイスランド語、イディッシュ語は SVO-V2 である。

ゲルマン語派以外に、カシミール語やイングーシ語などにもV2語順が見られる。

ドイツ語 以下にドイツ語の例を示す。ドイツ語は SOV 型で、助動詞が動詞のあとに来るので、基底の語順は日本語とまったく同じである。枠構造と呼ばれるものは、V2 語順による動詞の移動の結果である。

ich dieses Buch lese 私が この本を 読む ↓V1 lese ich dieses Buch ↓話題化 ↓V2 Ich lese dieses Buch. 私は Dieses Buch lese ich. この本は

ich dieses Buch lesen wollen habe 私が この本を 読み たかっ た ↓V1 habe ich dieses Buch lesen wollen ↓話題化 ↓V2 Ich habe dieses Buch lesen wollen. 私は Dieses Buch habe ich lesen wollen. この本は

不変化詞動詞(いわゆる分離動詞)の挙動も矛盾なく説明される。

er heute in Tokio an- kommt 彼が 今日 東京に 着く ↓V1 kommt er heute in Tokio an ↓話題化 ↓V2 Er kommt heute in Tokio an. 彼は Heute kommt er in Tokio an. 今日は In Tokio kommt er heute an. 東京には

er heute in Tokio an- kommen wird 彼が 今日 東京に 着く だろう ↓V1 ↓融合 wird er heute in Tokio ankommen ↓話題化 ↓V2 Er wird heute in Tokio ankommen. 彼は Heute wird er in Tokio ankommen. 今日は In Tokio wird er heute ankommen. 東京には

一般疑問文では話題化は起きない。

er dieses Buch liest 彼が この本を 読む ↓V1 Liest er dieses Buch?

疑問詞疑問文では必ず疑問詞が文頭に来る。

wer dieses Buch liest 誰が この本を 読む ↓V1 liest wer dieses Buch ↓疑問詞 ↓V2 Wer liest dieses Buch?

er was liest 彼が 何を 読む ↓V1 liest er was ↓疑問詞 ↓V2 Was liest er?

従属節では、従属節標識があるため動詞が移動できない。 dass ich dieses Buch lese こと 私が この本を 読む

オランダ語 以下にオランダ語の例を示す。オランダ語も SOV であるが、助動詞が動詞の前に来る点がドイツ語と異なる。

ik dit boek lees 私が この本を 読む ↓V1 lees ik dit boek ↓話題化 ↓V2 Ik lees dit boek. 私は Dit boek lees ik. この本は

ik dit boek heb willen lezen 私が この本を た たかっ 読み ↓V1 heb ik dit boek willen lezen ↓話題化 ↓V2 Ik heb dit boek willen lezen. 私は Dit boek heb ik willen lezen. この本は

不変化詞動詞(いわゆる分離動詞)もドイツ語と同じように説明される。

hij vandaag in Tokio aan- komt 彼が 今日 東京に 着く ↓V1 komt hij vandaag in Tokio aan ↓話題化 ↓V2 Hij komt vandaag in Tokio aan. 彼は Vandaag komt hij in Tokio aan. 今日は In Tokio komt hij vandaag aan. 東京には

hij vandaag in Tokio zal aan- komen 彼が 今日 東京に だろう 着く ↓V1 ↓融合 zal hij vandaag in Tokio aankomen ↓話題化 ↓V2 Hij zal vandaag in Tokio aankomen. 彼は Vandaag zal hij in Tokio aankomen. 今日は In Tokio zal hij vandaag aankomen. 東京には

一般疑問文では話題化は起きない。

hij dit boek leest 彼が この本を 読む ↓V1 Leest hij dit boek?

疑問詞疑問文では必ず疑問詞が文頭に来る。

wie dit boek leest 誰が この本を 読む ↓V1 leest wie dit boek ↓疑問詞 ↓V2 Wie leest dit boek?

hij wat leest 彼が 何を 読む ↓V1 leest hij wat ↓疑問詞 ↓V2 Wat leest hij?

従属節では、従属節標識があるため動詞が移動できない。 dat ik dit boek lees こと 私が この本を 読む

英語 英語は今は単純な SVO 型で、V2 語順ではない。これはゲルマン語派の中では例外である。しかし、かつては SVO-IP-V2 であった。そのなごりが、疑問文と、文否定の副詞(句)または there, here, so などの副詞(句)が文頭にある文とで見られる、主語と動詞・助動詞の倒置である。

例: Hardly have I seen such a beautiful sunset.

フランス語 フランス語はゲルマン語派ではないが、フランク人がゲルマン系であったためゲルマン語の影響を受け、V2 であった時期がある。そのなごりが、文語の疑問文での主語と動詞の倒置である。フランス語の疑問文を参照すること。

例: Parlez-vous français ?

参考文献