Sophora toromiro, kjend som toromiro, er ein blømande treart i erteblomfamilien som er endemisk for Påskeøya. Sophora toromiro er utrydda i naturen, men nokre individ har overlevd i botaniske og private samlingar. Treet har ei viktig kulturell tyding for rapa nui-folk, som skar det ut til skulpturar, seremonielle gjenstandar og andre reiskapar av tre.
Skildring mini|Sophora toromiro med blome. Sophora toromiro kan veksa til busk eller tre, med ei utvaksen høgd på opptil 5 meter. Blada er parflika, med gule klokkeforma blomar. Veden er tynn og hard, med ein raudbrun farge og vertikale spalter.
Historie Den fyrste dokumentasjonen av Sophora toromiro blei gjort i 1774 av europeiske nybyggjarar, med notat som tyder på at arten var lite utbreidd og visuelt død eller døyande på grunn av overbeiting. Genetiske prov frå eit dyrka eksemplar frå 1800 tyder på at Sophora toromiro blei introdusert til Europa på 1600- og 1700-talet av utforskarar.
Kraftig avskoging hadde utrydda det meste av skogen på Påskeøya i fyrste halvdel av 1700-talet. Treet, som tidlegare hadde vore vanleg og utbreidd, blei sjeldan, og døydde ut i naturen på 1960-talet. Det siste ville eksemplaret var ein plante i Rano Kao i 1935, som blei felt i 1960. Ifølgje lokal tradisjon var tavlene med rongorongo-skrift frå Påskeøya laga av toromirotre. Men alle tablettar av innfødd trevirke som er testa med moderne metodar har vist seg å vera Thespesia populnea, kjend som miro eller milo i nokre polynesiske språk. I tillegg gjekk folkesetnaden ned på grunn av overbeiting ved innføring av kaninar, sauer, grisar, hestar og kveg. Andre menneskelege påverknader inkluderer auka bruk av eld for å rydda skog i samband med nybygging. mini|Sophora toromiro-frø
Bevaring Treet blei gjeninnført på øya i eit vitskapleg prosjekt delvis leidd av Royal Botanic Gardens i Kew og Göteborg botaniske hage, der dei einaste attverande plantane av denne arten med dokumentert opphav blei dyrka på 1960-talet frå frø samla frå eit enkelt tre av Thor Heyerdahl. Sjølv om det er vanskeleg å få frøa til å spira og overleva slike stader, har ein lagt ned arbeid i å gjera det og introdusera treet tilbake til Rapa Nui. Somme tider er det blitt hevda at alle toromiro-tre stammar frå dette eine individet, men forsking har vist at etterkomarar av minst eitt anna tre har overlevd.Maunder et al., 2000
Jardin du Val Rahmeh, ein botanisk hage i Menton sør i Frankrike, er vigd til å ta vare på uvanlege artar, mellom dei Sophora toromiro.
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sophora toromiro» frå , den 29. april 2025. oppgav desse kjeldene: Maunder, M et al. (2000): Conservation of the Toromiro Tree: Case Study in the Management of a Plant Extinct in the Wild. Conservation Biology 14(5): 1341–1350.
Bakgrunnsstoff
Kategori:Påskeøya Kategori:Erteblomfamilien