Paranoid er det andre studioalbumet til det britiske heavy metal-bandet Black Sabbath. Det vart gjeve ut i Storbritannia av Vertigo Records 18. september 1970 og i USA av Warner Bros. Records 7. januar 1971. Albumet inneheld fleire av signaturlåtane til bandet, mellom dei «Iron Man», «War Pigs» og tittelsporet. Tittelsporet var den einaste topp 20-hiten deira og nådde fjerdeplass på UK Singles Chart. I juli 2025, 55 år etter utgjevinga, nådde tittelsporet fyrsteplassen på den amerikanske Billboard-lista Hot Hard Rock Songs for fyrste gong.
Etter at det sjølvoppkalla debutalbumet vart ein suksess, vende bandet raskt attende til studio for å spele inn oppfølgjaren. Som det fyrste albumet vart Paranoid laga på kort tid; innspelinga tok berre to dagar i juni.
«Paranoid» vart gjeven ut som singel i august 1970, og «Iron Man» følgde i oktober 1971.
Paranoid vert ofte rekna som eit av dei beste og mest innverknadsrike heavy metal-albuma gjennom tidene. Det vert ofte nemnt som ei viktig påverknad på utviklinga av sjangeren og som eit av dei tidlegaste albuma i sjangeren.«The 100 Greatest Metal Albums of All Time». Rolling Stone, 21. juni 2017, vitja 5. september 2026. I 2017 vart det rangert øvst på Rolling Stone si liste over dei 100 beste metalalbuma gjennom tidene, og i 2020 vart det nummer 139 på bladet si liste over dei 500 beste albuma gjennom tidene. Paranoid var det einaste albumet frå bandet som toppa UK Albums Chart, heilt til 13 kom ut i 2013.
Bakgrunn Debutalbumet til Black Sabbath, Black Sabbath, kom ut i februar 1970 og vart ein kommersiell suksess i Storbritannia. Trass i fiendtleg mottaking frå kritikarane vart det etter kvart ein kommersiell suksess i USA òg.
For å dra nytte av den ferske listesuksessen til debutalbumet i Storbritannia gjekk Black Sabbath i studio med produsenten Rodger Bain i juni 1970, berre fire månader etter albumutgjevinga. Paranoid vart spela inn i Regent Sound Studios og Island Studios i London 16.–18. juni.
Innspeling Tittelsporet vart skrive som ein ettertanke. Trommeslagaren Bill Ward forklarte: «Vi hadde ikkje nok songar til albumet, og Tony Iommi spela berre gitarfrasen, og det var det. Det tok tjue, tjuefem minutt frå byrjing til slutt.» I omslagsnotata til konsertalbumet Reunion frå 1998 fortalde bassisten Geezer Butler Phil Alexander at dei skreiv songen «på fem minutt, så sette eg meg og skreiv teksten så fort eg kunne. Alt var gjort på om lag to timar.» Ifølgje Alexander «krystalliserte 'Paranoid' låtskrivingsprosessen til bandet: Iommi sette i gang ideane med dei svidde riffa sine, Ozzy Osbourne arbeidde med ein melodi, Geezer gav framdrift og det meste av teksten, og Bill Ward låste seg til ei rekkje ofte hamrande rytmar under rumlinga frå Butler-bassen.» Singelen kom ut i august 1970, nådde fjerdeplass på den britiske lista og vart verande den einaste topp 10-hiten til Black Sabbath.«Black Sabbath Biography» i Rolling Stone.
Dei fleste songane på Paranoid voks fram frå improviserte jamøkter på scena. I Classic Albums-dokumentaren om tilskipinga av Paranoid mintest Tony Iommi at «War Pigs» kom frå «ein av klubbane». Butler la til: «Under songen 'Warning' brukte vi å jamme han ut, og akkurat den kvelden, medan vi jamma, gjorde Tony berre da-dum!» I den same dokumentaren synte Iommi fram tilnærminga si til gitarsoloen og forklarte: «Eg prøvde alltid å la den nedste strengen klinge, så lyden vart fyldig.» Dei fleste songane på albumet vart opphavleg laga hausten 1969 i ein musikkklubb i Zürich i Sveits. Black Sabbath var i Zürich i seks veker frå kring midten av november 1969. Dei spela i det som då heitte Beat Club, òg kalla Hirschen Club, i fyrste høgda på Hotel Hirschen i gamlebyen. Oppdraget omfatta sju sett på 45 minutt kvar dag i seks veker. Bandet hadde lite materiale den gongen, så dei spela berre éin song i kvart sett, men strekte han til 45 minutt. Dei brukte difor òg Beat Club «til øvingar», ifølgje Osbourne.Boris Schlatter: «Ozzy Osbourne: In Zürich feilte Black Sabbath am Urknall des Hardrock», swissinfo.ch, 24. juli 2025, henta 5. august 2025.Patricia Broder: «Wie Ozzy Osbourne Zürich zur Wiege des Heavy Metal machte», blick.ch, 26. juli 2025, henta 5. august 2025.
På «Planet Caravan» syng Osbourne gjennom ein Leslie-høgtalar. I 2010 sa han til Mojo: «Så brukte Rodger Bain ein oscillator på han – kva no enn det er. Han ser ut som eit kjøleskap med ein knott på.»
Komposisjon Opningssporet «War Pigs» skulle opphavleg heite «Walpurgis». Tittelen vart endra til «War Pigs», som bandet ville bruke som albumtittel, fram til albumet vart kalla Paranoid fordi plateselskapet vart overtydd om at songen med same namn hadde potensial som singel. Butler forklarte tanken sin i Classic Albums: «Eg ville skrive ein song som heitte 'Walpurgis' – den sataniske versjonen av jula, veit du – og skrive om at Satan ikkje er noko andeleg, men krigshissarane. Det er dei som er dei verkelege satanistane, alle desse som styrer bankane og verda og prøver å få arbeidarklassen til å kjempe krigane for seg. Vi sende han til plateselskapet, og dei sa: 'Nei, det skal vi ikkje kalle han. For satanisk!' Så eg endra det til 'War Pigs'.» I sjølvbiografien I Am Ozzy mintest Osbourne: «Opphavleg skulle han heite 'Walpurgis' ... eit uttrykk for eit svartmagisk bryllaup eller noko slikt. Så endra vi det til 'War Pigs', og Geezer kom med desse tunge tekstane om død og øydelegging. Ikkje rart vi aldri fekk damer på konsertane. Geezer brydde seg ikkje om den vanlege 'eg elskar deg'-popsongen ... Geezer likte òg å ta inn mykje aktuelt stoff, som referansar til Vietnam, i songane våre. Han følgde med på kva som skjedde.»
«Iron Man» heitte opphavleg «Iron Bloke». Då Osbourne høyrde Iommi spele hovudriffet fyrste gong, sa han forundra at det lét «som ein stor jernkar som går omkring». Tittelen vart seinare endra til «Iron Man» då bassisten og tekstforfattaren Geezer Butler skreiv teksten.Classic Albums – Paranoid, av Isis Productions/Eagle Rock Entertainment. Riffet i «Iron Man» er ikonisk for heavy metal-gitaristar. Osbourne skreiv i memoarane sine at «Tony Iommi viste seg å vere ein av dei beste riffskaparane i tungrocken gjennom tidene. Kvar gong vi gjekk i studio, utfordra vi han til å overgå det førre riffet sitt – og så kom han med noko som 'Iron Man' og slo oss heilt ut.» Butler forma teksten som ei forteljing om ein mann som reiser fram i tida og ser apokalypsen. Når han vender attende til samtida, vert han forvandla til stål av eit magnetfelt. Forsøka hans på å åtvara folket vert ignorerte og gjorde narr av. Iron Man vert sint og hemngjerrig og valdar øydelegginga han såg i synet.
«Electric Funeral» brukar òg apokalyptiske bilete og handlar om atomkrig. I konsertfilmen The Last Supper mintest Iommi at dei fleste banda den gongen dreiv med «blomar i håret», medan Black Sabbath ville syngje og spele om den andre sida av livet. I dokumentaren Don't Blame Me frå 1992 sa Osbourne: «Det var eg og fem ungar i eit hus med to soverom. Far min arbeidde om natta, mor mi om dagen, vi hadde ingen pengar, vi hadde aldri bil, og vi drog svært sjeldan på ferie ... Og så høyrer vi brått om 'viss du skal til San Francisco, må du hugse å ha ein blome i håret'. Og vi tenkjer, forakteleg: 'Kva faen er San Francisco? Kvar er dette? Kva er alt dette blomsterpisset? Eg har ikkje sko på føtene.'» Butler fortalde Classic Albums i 2010: «Ein såg heilt tydeleg at mykje gjekk gale i verda, og ingen sa noko om det. Bob Dylan hadde for lengst bleikna frå samtidsminnet, og ingen snakka om det eg ville snakke om – politiske saker – så det var det som inspirerte meg.»
I 2013 fortalde Butler magasinet Mojo at «Paranoid» «handla om depresjon, for eg visste eigentleg ikkje skilnaden mellom depresjon og paranoia. Det er ei rusgreie; når du røykjer ein joint, vert du heilt paranoid overfor folk og klarar ikkje å ha med dei å gjere. Det er ei overlapping mellom paranoiaen når du røykjer marihuana og depresjonen etterpå.» I 2015 utdjupa han overfor Dave Everly i Classic Rock: «Eg skar meg før. Eg skar meg i armane, stakk nåler gjennom fingrane og slikt. Eg vart verkeleg deprimert, og det var det einaste som kunne få meg ut av det. Om Sabbath ikkje hadde lukkast, ville eg ha vore død for lenge sidan. Eg ville ha drepe meg sjølv.» Ifølgje boka Black Sabbath: Symptom of the Universe av Mick Wall var Butler sterkt imot songen fordi han meinte han likna for mykje på «Communication Breakdown» av Led Zeppelin. Bassisten vedgjekk: «Eg tykte han likna så mykje at vi umogleg kunne kome unna med det ... Dei var favorittbandet vårt på den tida.»
«Planet Caravan» var ein uvanleg roleg song som synte at bandet kunne meir enn å lage knusande gitarriff. Iommi vedgjekk at bandet var i tvil om det mjuke nummeret og sa til Classic Albums: «Det var nesten ein slik 'Skal vi gjere dette?'-situasjon.» Butler la til: «Vi kom berre på det i studio, og det var skikkeleg tilbakelent, og vi ville ikkje kome med det vanlege kjærleikstullet. Så det handla om å sveve gjennom universet med den ein elskar, i staden for 'Lat oss gå på puben og kjøpe pommes frites' eller noko slikt ... Berre ta eit romskip ut mellom stjernene og ha den ultimate romantiske helga.» Jazzpåverknaden frå Django Reinhardt er tydeleg i gitarspelinga til Iommi.
«Hand of Doom» handla om problemet med soldatar som kom attende frå Vietnamkrigen som heroinavhengige. Bandet såg dette sjølv då dei spela på to amerikanske militærbasar, men Butler fortalde Matthew Longfellow i 2010 at det ikkje var «noko om dette på nyhendene. Ingen program fortalde at dei amerikanske soldatane i Vietnam sette sprøyter og heldt på slik for å kome seg gjennom den grufulle krigen. Det festa seg i hovudet mitt, og då vi kom til 'Hand of Doom', var det dette eg skreiv om.»
Ifølgje Butler kom trommesoloen «Rat Salad» av at bandet tidleg i karrieren måtte spele åtte sett på 45 minutt kvar kveld i Europa. «Bill brukte å fylle heile dei 45 minutta med ein trommesolo berre for å få dei unna», fortalde han Classic Albums. «Eg anar ikkje kvar tittelen kom frå.» Sjølv om Butler seinare kan ha gløymt opphavet til tittelen, sa han i 1971 at han kom frå ein spøk om at håret til Ward ikkje var greidd.
I 2013 skildra Sabbath-biografen Mick Wall avslutningssporet «Fairies Wear Boots» som eit «hardt drivande riff sukra med ein vakker, illevarslande melodi», med ein tekst Osbourne skreiv om eit ublidt møte med ei gruppe skinheads.
Innpakking Paranoid heitte opphavleg War Pigs, men plateselskapet skal ha endra tittelen fordi det frykta motreaksjonar frå tilhengjarar av den pågåande Vietnamkrigen. Plateselskapet meinte dessutan at tittelsporet kunne seljast betre som singel. I I Am Ozzy skreiv Ozzy Osbourne at namneendringa ikkje hadde noko med Vietnamkrigen å gjere, men berre kom av at plateselskapet meinte albumet ville vere lettare å selje om det fekk namn etter singelen. Singelen hadde allereie hatt stor framgang og nådd fjerdeplassen på UK Singles Chart då albumet kom ut. Det var likevel for seint å endre omslaget. Joe Smith, som var administrerande visepresident i Warner Bros. frå 1970 til 1972, fortalde Classic Albums at resten av Warner Bros. ikkje ville ha noko med bandet å gjere: «Vi var sjølve midt i krigen her i landet, og grunngjevinga deira var ikkje så viktig for meg. Eg visste at vi ikkje kom til å kalle albumet 'War Pigs'.» Om songen «Paranoid» mintest Smith: «Han var på ei acetatplate. Eg hugsar at eg spela han, skrudde lyden heilt opp og rista heile bygningen ... Eg sa: 'Eg trur dette er gjennombrotsalbumet. Eg forstår det ikkje, men Paranoid høyrest ut som ein flott albumtittel og ein flott singeltittel.'» «Albumtittelen hadde ingenting med omslaget å gjere», forklarte Osbourne til Phil Alexander i 1998. «Kva faen har ein kar utkledd som ein gris, med eit sverd i handa, med det å vere paranoid å gjere? Eg veit ikkje, men dei valde å endre albumtittelen utan å endre omslaget.»
Omslag