Mende, også kalla boumpe, hulo, kossa og kosso, er eit nigerkongospråk i mandespråkgruppa som blir snakka av mendefolk i Sierra Leone og Liberia og elles blir brukt som handelsspråk (lingua franca) i regionen. Det har rundt 1,5 millionar talarar i Sierra Leone og oppimot 20 000 talarar heilt vest i nabolandet Liberia. Dei viktigaste dialektane i språket er kpa, ko, waanjama og sewawa.
Mende er eit SOV-språk og eit tonespråk med fire tonar.
Skrift Språket kan skrivast med latinske bokstavar eller mendeskrift. Sistnemnde blei utvikla av skreddaren Kisimi Kamara i 1921 som ei stavingsskrift han kalla kikakui. Skrifta blei vidspreidd ei stund, men gjekk så tilbake for latinske bokstavar, som erstatta henne.Unseth, Peter. 2011. Invention of Scripts in West Africa for Ethnic Revitalization. I The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts, red. Joshua A. Fishman og Ofelia García, s. 23-32. New York: Oxford University Press. Bibelen blei omsett til mende og gjeven ut i 1959 med latinske bokstavar.
Mendealfabetet med latinsk-baserte bokstavar er: a, b, d, e, ɛ, f, g, gb, h, i, j, k, kp, l, m, n, ny, o, ɔ, p, s, t, u, v, w, y.Coble, Scott. n.d. "Mende." AboutWorldLanguages.com (vitja 8. oktober 2014)
Mende har sju vokalar: a, e, ɛ, i, o, ɔ og u.A Mende Orthography Workshop: Ministry of Education, Freetown, January 21-25, 1980Pemagbi, Joe. 1991. "A guide to Mende orthography." SLADEA.
Fonologi
Konsonantar LabialAlveolarPalatalVelarGlottalPlosivustemdptkstemdb dɡprenasalisertm͡bn͡dŋ͡ɡFrikativustemdfshstemdvAffrikatustemdk͡pstemdd͡ʒɡ͡bprenasalisertɲd͡ʒŋɡ͡bLateral lNasalmnɲŋApproksimantwj
Vokalar FramreSentralBakreTrongiuHalvtrongeoHalvopenɛɔOpena
På film
Mende blei mykje brukt i filmane Amistad og Blood Diamond. Det var emne for dokumentarfilmen The Language You Cry In.
Døme Talord itá - 1 feleé - 2 sawaá - 3 náâni - 4 lɔɔlu - 5 wɛita - 6 wɔfeela - 7 wáyâkpa - 8 táluu - 9 puú - 10
Artikkel 1 frå Menneskerettsfråsegna
1. Ngayilii ye ngilei Numuvuisia kpɛlɛɛ ta ti le tɛ yɛ nduwɔ ya hu, tao ti nuvuu yei kɛɛ ti lɔnyi maa hɛwungɔ. Kiiya kɛɛ hindaluahu gɔɔla a yɛlɔ ti hun. Fale mahoungɔ ti ti nyɔnyɔhu hoi kia ndeegaa
Artikkel 1 Alle menneske er fødde til fridom og med same menneskeverd og menneskerettar. Dei har fått fornuft og samvit og skal leve med kvarandre som brør.
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mende» frå , den 7. januar 2013.
Denne artikkelen bygger på «Mende language» frå , den 13. juni 2022.
Bakgrunnsstoff Mende - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA). Mendeskrift ved omniglot.com
Kategori:Språk i Sierra Leone Kategori:Språk i Liberia Kategori:Einskildspråk Kategori:Mandespråk