Huvudartikel: Isländska
Den här artikeln beskriver grammatiken i isländska.
Inledning Isländskan har fyra kasus: nominativ, ackusativ, dativ och genitiv. Substantiven delas in i tre genus: maskulinum, femininum och neutrum. Substantiv, adjektiv, pronomina, namn och vissa räkneord böjs i de fyra kasusen, i singular och plural.
Alfabetet A Á B D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V X Y Ý Þ Æ Ö a á b d ð e é f g h i í j k l m n o ó p r s t u ú v x y ý þ æ ö Z ströks ur alfabetet 1973 eftersom uttalet inte skilde sig från s och för att underlätta stavningen. Diskussioner fördes om att även stryka Y och Ý eftersom dessas uttal är desamma som för I och Í. Y och Ý behölls dock.
C, Q, W, och Z används inte i isländskan, men förekommer i några efternamn, till exempel i Zoega.
Substantiv Artiklar Bestämd artikel Tabell över de bestämda artiklar som läggs till som ett suffix på substantiven.
Substantiv MaskulinumFemininum NeutrumÄndelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a -aNominativ -inn -nn -in -n -ið -ðAckusativ -inn -nn -ina -na -ið -ðDativ -num -num -inni -nni -nu -nuGenitiv -ins -ns -innar -nnar -ins -ns...PluralNominativ -nir -nar -nar -nar -in -nAckusativ -na -nar -nar -nar -in -nDativ <center>-numGenitiv <center>-nna
Obestämd artikel Det finns ingen obestämd artikel i isländska. Det betyder att ordet barn också kan betyda ett barn. Sätt räkneordet en/ett framför substantivet istället.
Plural Så här böjs ett substantiv som är obestämt i plural.
Plural Maskulinum Femininum NeutrumÄndelse -ur, l, n -i ingen ändelse Nominativ -ar / -ir -ar -ar / -ur / -ir ('u' omljud)Ackusativ -a / -i (-u) -ar -ar / -ur / -ir ('u' omljud)Dativ -u(m)* -u(m)*-u(m)* -u(m)*Genitiv -a -a -a / -na -a
M:et läggs inte till om man har lagt till den definita artikeln.
Deklinationer Obestämd form Substantiv MaskulinumFemininum NeutrumÄndelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a Nominativ bíll nemandi rós kirkja barnAckusativ bíl nemanda rós kirkju barnDativ bíl nemanda rós kirkju barniGenitiv bíls nemanda rósar kirkju barns...PluralNominativ bílar nemendur rósir kirkjur börnAckusativ bíla nemendur rósir kirkjur börnDativ bílum nemendum rósum kirkjum börnumGenitiv bíla nemanda rósa kirkna barna
Bestämd form Substantiv MaskulinumFemininum NeutrumÄndelse -ur, l, n -i ingen ändelse -a Nominativ bíllinn nemandinn rósin kirkjan barniðAckusativ bílinn nemandann rósina kirkjuna barniðDativ bílnum nemandanum rósinni kirkjunni barninuGenitiv bílsins nemandans rósarinnar kirkjunnar barnsins...PluralNominativ bílarnir nemendurnir rósirnar kirkjurnar börninAckusativ bílana nemendurna rósirnar kirkjurnar börninDativ bílunum nemendunum rósunum kirkjunum börnunumGenitiv bílanna nemandanna rósanna kirknanna barnanna
bíll - bil nemandi - elev rós - ros kirkja - kyrka barn - barn
Pronomina Personliga pronomina Personliga pronominaSingular jag du han hon hen detNominativ ég þú hann hún hánþaðAckusativ mig þig hann hana hánþaðDativ mér þér honum henni hániþvíGenitiv mín þín hans hennarhánsþess...Plural vi vini Ni de (mask.) de (fem.) de (neutr. och könsneutralt)Nominativ við vér þið þér þeir þær þauAckusativ okkur oss ykkur yður þá þær þauDativ okkur oss ykkur yður þeimGenitiv okkar vor ykkar yðar þeirra Det finns två olika former för vi och ni på isländska. við och þið är gamla dualisformer (form för två personer "vi två") som numera används i plural. Pronomenet vér används mer sällan och i mer högtidliga sammanhang Stefán Einarsson, Icelandic, Baltimore och London 1986, s. 481, till exempel i kyrkan och i Islands nationalsång.
Genitiv vor som är identiskt med det possessiva pronominet vor i femininum, används här som ett personligt pronomen, till exempel til vor "till oss".
Þér "Ni" används mest som hövlighetsform till dem man inte känner både till en person och till flera. Det kan även användas högtidligt.
Demonstrativa pronomina þessi, þessi, þetta (detta, det här)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ þessi þessi þettaAckusativ þennan þessa þettaDativ þessum þessari þessuGenitiv þessa þessarar þessa...PluralNominativ þessir þessar þessiAckusativ þessa þessar þessiDativ þessum þessumGenitiv þessara þessara
sá, sú, það (han, hon, den, det)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ sá sú þaðAckusativ þann þá þaðDativ þeim þeirri þvíGenitiv þess þeirrar þess...PluralNominativ þeir þær þauAckusativ þá þær þauDativ þeimGenitiv þeirra
Possessiva pronomina Minn, mín, mitt Minn, mín, mitt (min, mitt)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ minn mín mittAckusativ minn mína mittDativ mínum minni mínuGenitiv míns minnar míns...PluralNominativ mínir mínar mínAckusativ mína mínar mínDativ mínumGenitiv minna
vor, vor, vort vor, vor, vort (vår, vårt)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ vor vor vortAckusativ vorn vora vortDativ vorum vorri voruGenitiv vors vorrar vors...PluralNominativ vorir vorar vorAckusativ vora vorar vorDativ vorumGenitiv vorra
þinn, þín, þitt þinn, þín, þitt (din, ditt)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ þinn þín þittAckusativ þinn þína þittDativ þínum þinni þínuGenitiv þíns þinnar þíns...PluralNominativ þinir þínar þínAckusativ þína þínar þínDativ þínumGenitiv þinna
sinn, sín, sitt sinn, sín, sitt (sin, sitt)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ sinn sín sittAckusativ sinn sína sittDativ sínum sinni sínuGenitiv síns sinnar síns...PluralNominativ sínir sínar sínAckusativ sína sínar sínDativ sínumGenitiv sinna
Interrogativa pronomina hver, hver, hvað/hvert hver, hver, hvað/hvert (vad)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ hver hver hvað/hvertAckusativ hvern hverja hvertDativ hverjum hverri hverjuGenitiv hvers hverrar hvers...PluralNominativ hverjir hverjar hverAckusativ hverja hverjar hverDativ hverjumGenitiv hverra
hvor, hvor, hvort hvor, hvor, hvort (var)Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ hvor hvor hvortAckusativ hvorn hvora hvortDativ hvorum hvorri hvoruGenitiv hvors hvorrar hvors...PluralNominativ hvorir hvorar hvorAckusativ hvora hvorar hvorDativ hvorumGenitiv hvorra
Relativa och reflexiva pronomina SínSingular Nominativ - Ackusativ sig Dativ sér Genitiv sín
Verb Grundverb vera Indikativ Konjunktiv Presens Preteritum Presens Preteritum ég er var sé væri þú ert varst sért værir hann/hún/það er var sé væri við/vér erum vorum séum værum þið/þér eruð voruð séuð væruð þeir/þær/þau eru voru séu væru
eiga Indikativ Konjunktiv Presens Preteritum Presens Preteritum ég á átti eigi ætti þú átt áttir eigir ættir hann/hún/það á átti eigi ætti við/vér eigum áttum eigum ættum þið/þér eigið áttuð eigið ættuð þeir/þær/þau eiga áttu eigi ættu
hafa Indikativ Konjunktiv Presens Preteritum Presens Preteritum ég hef hafði hafi hefði þú hefur hafðir hafir hefðir hann/hún/það hefur hafði hafi hefði við/vér höfum höfðum höfum hefðum þið/þér hafið höfðuð hafið hefðuð þeir/þær/þau hafa höfðu hafi hefðu
verða Indikativ Konjunktiv Presens Preteritum Presens Preteritum ég verð varð verði yrði þú verður varðst verðir yrðir hann/hún/það verður varð verði yrði við/vér verðum urðum verðum yrðum þið/þér verðið urðuð verðið yrðuð þeir/þær/þau verða urðu verði yrðu
Prepositioner Prepositioner är lika viktiga i isländska som i tyska. Men i viss mån till skillnad från i huvudsak i tyskan används de olika kasusen mer utan preposition liksom i latinet (och som i finskan, även om dessa språk inte påvisbart är släkt, men har haft kontakter).
Enkel beskrivning
LägesprepositionerAckusativ Dativ DativRiktning till Befintlighet Riktning fråní úrá afundir undanyfir
Tidsprepositioner Dåtid En period FramtidPreposition? fyrir í eftirKasus? Dativ Ackusativ AckusativExempel fyrir viku í viku eftir vikufyrir einu ári í eitt ár eftir eitt ár
Utförlig beskrivning PrepositionerAckusativ DativPreposition Prepositionfyrir framan/aftan framför/bakomað åtGenitiv Dativ och AckusativPreposition Preposition auk dessutomí i Ackusativ um – "runt"
gegnum – genom
kringum – omkring
við – på, mot
Dativ að – åt
frá – från
af – från/av
úr – ur
nálægt – nära
Genitiv til – till
án – utan
milli – mellan
vegna – på grund av
Prepositioner som styr mer än ett kasus í + dativ – i
í + ackusativ – intill
á + dativ – på
á + ackusativ – ovanpå
undir + dativ – under
under + ackusativ – gå under
með + dativ – betyder "med" (instrumentalt).
með + ackuasativ – betyder "med" att ta med sig.
Minnesregler RiA = Riktning + Ackusativ När det är rörelse är det ackusativ.
BeDa = Befintlighet + Dativ När det är befintlighet (läge) är det dativ.
Konjunktioner De vanligaste konjuktionerna:
af því að därför att
en betyder "än", och även "och, men"; jämför "and" på engelska
heldur hellre
heldur en hellre än
ef om, när
ekki inte
en men
enn fortfarande
hjá nära, bredvid
enda
og och
eða eller
frá från
ellegar
hvort om
bæði-og både och
hvorki-né varken-eller
annað
svona så
síðan sedan, då
uns tills
hvort-eða
hvort-eða
ýmist-eða
á meðan tills
þangað til
þegar när (tid)
þess vegna därför
því därför
þó dock
Jämför betydelsen av dessa ord på Internetadressen: http://www.lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=innsl
Subjunktioner Förklarande að Kausala (Orsakssubjunktioner) af því að
úr því að
því að
þar eð
með því að
vegna þess að
sökum/sakir èss að
þar sem
Konditionala (villkorliga) ef
nema
svo framarlega sem
Konsekutiva (avser följd/verkan) svo að
að
Koncessiva (erkännande) þó að
þótt
enda þótt
jafnvel þótt
þrátt fyrir það að
Finala till þess að
til að
svo að
að
Komparativa (jämförande) eins og
svo sem
sem
heldur en
Temporala (Tidssubjunktioner) þegar
áður en
meðan
eftir að
uns
Interrogativa (frågande) hvort
hvort-eða
hvort heldur-eða
hvort sem-eða
Relativa sem
þar sem
þangað sem
þangað er
þaðan er
hvert sem
hvert er
hvar sem
hvaðan sem
hvaðan er
hvernig sem
hvenær sem
Räkneord 1 Einn2 Tveir3 Þrír4 Fjórir5 Fimm6 Sex7 Sjö 8 Átta9 Níu10 Tíu11 Ellefu12 Tólf13 Þrettán14 Fjórtán15 Fimmtán16 Sextán17 Sautján18 Átján19 Nítján20 Tuttugu21 Tuttugu og einn30 Þrjátíu40 Fjörutíu50 Fimmtíu60 Sextíu70 Sjötíu80 Áttatíu90 Níutíu100 Hundrað101 Hundrað og einn200 Tvö hundruð 1000 Þúsund1000000 Miljón
Konjugation av räkneord Räkneorden 1-4 konjugeras efter genus och kasus.
1 (ett) Singular Maskulinum Femininum NeutrumNominativ einn ein eittAckusativ einn eina eittDativ einum einni einu Genitiv eins einnar eins ... PluralNominativ einir einar ein Ackusativ eina einar ein Dativ <center>einum Genitiv <center>einna
2 (två) Plural Maskulinum Femininum NeutrumNominativ tveir tvær tvö Ackusativ tvo tvær tvöDativ <center>tveimur Genitiv <center>tveggja
3 (tre) Plural Maskulinum Femininum NeutrumNominativ þrír þrjár þrjúAckusativ þrjá þrjár þrjúDativ <center>þremurGenitiv <center>þriggja
4 (fyra) Plural Maskulinum Femininum NeutrumNominativ fjórir fjórar fjögurAckusativ fjóra fjórar fjögurDativ <center>fjórumGenitiv <center>fjögurra
Referenser
Noter
Källor https://web.archive.org/web/20060720144848/http://www.islenska.net/ - Isländska på nätet Íslensk sænsk orðabok. 6. uppl., Reykjavik : Mál og menning, 1994 Íslensk orðabók handa skólum og almenningi, Reykjavik, 1963
Kategori:Grammatik efter språk Kategori:Isländska