Mary Lou Williams () var ein amerikansk jazzpianist, komponist og arrangør. Ho var ei viktig føregangskvinne i arbeidet for likeverd mellom kjønna innom jazzmusikken,Helmut Weihsmann Frauen im Jazz, Radio Orange 94.0 (29. mai 2009) og var «den einaste stride-pianisten som lik Ellington stadig moderniserte stilen og til sist orienterte seg mot moderne harmonikk.»Wolf Kampmann Reclams Jazzlexikon. Stuttgart 2003, s. 556
Ho skreiv hundrevis av komposisjonar og arrangement og spelte inn over hundre plater (i 78, 45 og LP-format).Kernodle, Tammy L. Soul on Soul: The Life and Music of Mary Lou Williams, (2004); Williams skreiv og arrangerte musikk for Duke Ellington og Benny Goodman, og var ein venn, mentor og lærar for Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell og Dizzy Gillespie.
Ho er kjend for å ha konvertert til katolisismen i 1954. Dette førte til ein musikalsk pause og ei seinare omlegging i naturen til musikken hennar. Ho heldt fram med å framføra og arbeidde som filantrop, pedagog og ungdomsmentor fram til ho døydde i 1981.
Bakgrunn Williams var fødd i Atlanta i Georgia som den andre av elleve barn. Ho voks opp i East Liberty-kvarteret i Pittsburgh i Pennsylvania. Som barn var ho i stand til å spela enkle melodiar, og som treåring byrja ho læra å spela piano av mor si. Mary Lou Williams var nøydd til å spela piano for andre frå ein svært ung alder; dei kvite naboane hennar kasta murstein inn i huset hennar heilt til Williams byrja å spela piano i heimane deira. Som seksåring bidrog ho til å støtta dei ti halvsyskena sine ved å spela på festar. Ho byrja å opptre offentleg i sjuårsalderen, då ho blei kjend som «The Little Piano Girl» i Pittsburgh.
Karriere I 1922, som 12-åring, la Williams ut på ein turne i underhaldningskjeda Orpheum Circuit. I løpet av det neste året spelte ho med Duke Ellington og det tidlege bandet hans, The Washingtononians. Ho blei profesjonell musikar då ho var 15, og nemnde på Lovie Austin som den største innverknaden sin.Dahl, Linda. Morning Glory: A Biography of Mary Lou Williams, Pantheon Books, p. 29 (2000); Ein gong spelte ho med McKinney's Cotton Pickers på Harlem's Rhythm Club klokka tre om natta. Louis Armstrong kom inn i rommet og stoppa opp for å lytta til henne, før han ifølgje Williams «picked me up and kissed me.»
Ho gifta seg med jazzsaksofonisten John Overton Williams i november 1927. Ho møtte han på ein konsert i Cleveland, der han leidde gruppa si, Syncopators, og flytta saman med han til Memphis i Tennessee. Han starta eit band i Memphis, der Williams var med på piano. I 1929 tok 19 år gamle Williams over leiarskapen av bandet då mannen hennar tok imot ein invitasjon til å bli med i Andy Kirk sitt band i Oklahoma City. Williams følgde så ektemannen til Oklahoma City, men spelte ikkje med bandet. Gruppa, Andy Kirk's Twelve Clouds of Joy, flytta til Tulsa i Oklahoma, der Williams, når ho ikkje verka som musikar, hadde arbeid med å transportera lik for eit gravsferdsbyrå. Då The Clouds of Joy tok imot eit langvarig engasjement i Kansas City i Missouri, drog Williams dit saman med mannen. Ho byrja å spela med bandet, og blei òg arrangør og komponist for det. Ho gav Kirk songar som «Froggy Bottom», «Walkin’ and Swingin’», «Little Joe from Chicago», «Roll 'Em» og «Mary's Idea».
Williams var arrangør og pianist for opptak i Kansas City (1929) Chicago (1930) og New York City (1930). Under ei reise til Chicago spelte ho inn «Drag ‘Em» og «Night Life» som pianosoloar. Ho brukte artistnamnet «Mary Lou» etter forslag frå Jack Kapp i Brunswick Records.Max Jones Jazz Talking: Profiles, Interviews, and Other Riffs on Jazz Musicians, Da Capo Press, 2000, p. 190; Platene selde raskt, og Williams blei nasjonalt kjend. Kort tid etter opptakssuksessen blei ho den permanente andrepianisten til Kirk, og spelte solokonsertar og verka som frilansarrangør for Earl Hines, Benny Goodman og Tommy Dorsey. I 1937 produserte ho In the Groove (Brunswick), eit samarbeid med Dick Wilson, og Benny Goodman bad henne skriva ein bluessong for bandet hans. Resultatet var «Roll ’Em"», eit boogie-woogie-stykke basert på blues. Han følgde opp «Camel Hop», med namn etter Goodman sin radioshowsponsor Camel cigarettes. Goodman prøvde å få Williams under kontrakt til å skriva berre for han, men ho takka nei, og valde å jobba som frilansar i staden.Karin Pendle, American Women Composers, Routledge, 1997, p. 117;
høgre|mini|Williams i leilegheita si med Jack Teagarden, Tadd Dameron, Hank Jones og Dizzy Gillespie. mini|Imogene Coca, Mary Lou Williams og Ann Hathaway mellom 1938 og 1948.
I 1942 forlet Williams, som hadde skild lag med ektemannen, Twelve Clouds of Joy og vende tilbake til Pittsburgh. Bandkameraten Harold «Shorty» Baker følgde henne dit, og dei to danna eit ensemble med seks medlemmar som inkluderte Art Blakey på trommer. Etter ein konsert i Cleveland forlet Baker gruppa for å bli med i Duke Ellington sitt band. Williams drog med gruppa til New York, og drog deretter til Baltimore, der ho og Baker gifta seg. Ho reiste saman med Ellington og arrangerte fleire melodiar for han, inkludert «Trumpet No End» (1946), hennar versjon av «Blue Skies» av Irving Berlin.Duke Ellington Music Is My Mistress, Da Capo Press, 1976, p. 169; Ho overtydde òg Ellington om å framføra «Walkin’ and Swingin’». Før eit år var gått hadde ho likevel forlate Baker og gruppa og vendt tilbake til New York.
Williams tok jobb ved Café Society Downtown, starta radioshow Mary Lou Williams' Piano Workshop som gjekk kvar veke på WNEW, og byrja å rettleia og samarbeida med yngre bebop-musikarar som Dizzy Gillespie og Thelonious Monk. I 1945 komponerte ho bebop-hitten «In the Land of Oo-Bla-Dee» for Gillespie. «I løpet av denne perioden kom Monk og ungane til leilegheita mi kvar natt klokka fire, eller henta meg på kaféen etter at eg hadde fullført det siste showet mitt, og me spelte og veksla idear til midt på dagen eller seinare,» sa Williams seinare i Melody Maker.
I 1945 komponerte Williams den klassiske Zodiac Suite, der kvar av dei tolv delane korresponderte til eit stjerneteikn, og var tilsvarande dediserte til fleire av dei musikalske kollegane hennar, mellom anna Billie Holiday og Art Tatum. Ho spelte inn suiten med Jack Parker og Al Lucas, og framførte han 31. desember 1945 på The Town Hall i New York City med eit orkester og tenorsaksofonisten Ben Webster.
I 1952 tok Williams imot eit tilbod om å opptre i England, og enda opp med å bli berande i Europa i to år. På denne tida hadde musikkarrieren gjort Williams mentalt og fysisk utmatta.
Omvending til katolisismen Ein tre år lang pause frå å framføra byrja då ho plutseleg trakk seg unna pianoet under ein konsert i Paris i 1954. Ho drog tilbake til USA og konverterte til katolisismen i 1954, saman med kona til Dizzy Gillespie, Lorraine. I tillegg til å vera fleire timar i messer, gav ho hovudsakleg av energien sin til Bel Canto Foundation, ein innsats som ho sette i gang med å bruka sparepengane sine og hjelp frå venar til å gjera leilegheita i Hamilton Heights til eit overgangshus for fattige og musikarar som sleit med avhengnad. Ho tente òg pengar til overgangshuset gjennom ein bruktbutikk i Harlem i ei årrekkje.
Pausen hennar kan ha blitt utløyst av døden til den langvarige venen og studenten hennar Charlie Parker i 1955, som òg leid av avhengnad det meste av livet. Prestane John Crowley og fader Anthony hjelpte til med å overtala Williams til å byrja med musikk att. Dei sa til henne at ho kunne fortsette å tena Gud og den katolske kyrkja ved å nytta til den unike gåva ho hadde til å lage musikk. Gillespie overtalte henne også til å byrja å spela att, og det gjorde ho ved Newport Jazz Festival i 1957 med Gillespie sitt band.
I 1958 var ho ei av berre tre kvinner på det berømte fotografiet av jazzstjerner kjent som A Great Day i Harlem.
Fader Peter O'Brien, ein katolsk prest, blei ein nær ven og manageren hennar på 1960-talet. Gillespie introduserte henne òg til biskopen John Wright i Pittsburgh. O'Brien hjelpte Williams med å oppretta nye konsertstader for jazz på ei tid då ikkje meir enn to klubbar i Manhattan tilbaud jazz på fulltid. I tillegg til klubbarbeidet spelte ho på høgskular, danna sitt eige plateselskap og forlag, grunnla Pittsburgh Jazz Festival (med hjelp frå biskopen) og opptredde på TV.
Biskop Wright let henne undervisa på Seton High School på byen North Side. Her skreiv ho den fyrste messa si, The Pittsburgh Mass. Seinare blei Williams den fyrste jazzkomponisten til å skriva eit liturgisk jazz-tingingsverk for kyrkja.
Tilbakevending til musikken mini|Mary Lou Williams fotografert i 1978 av Lynn Gilbert. Etter pausen sin skreiv og framførte Williams verket Black Christ of the Andes, basert på ein hymne til ære for den peruanske helgenen Martin de Porres, og to andre korte verk, Anima Christi og Praise the Lord. Det blei fyrst framført i november 1962 i St. Francis Xavier-kyrkja i Manhattan. Ho spelte inn stykket i oktober året etter.
Gjennom 1960-talet konsentrerte Williams komponistverk sitt om heilag musikk, hymnar og messer. Ei av messene, Music for Peace, blei koreografert av Alvin Ailey og framført av Alvin Eiley Dance Theatre som Mary Lou's Mass i 1971. Om verket, sa Ailey, «Om det kan vera ei Bernstein-messe, ei Mozart-messe eller ei Bach-messe, kvifor kan det ikkje vera ei Mary Lou-messe?» Williams framførte ein revidert versjon av Mary Lou's Mass, det mest anerkjente verket sitt, på The Dick Cavett Show i 1971. Ho vitja òg barneprogammet Sesame Street i 1975.
Williams gjorde mykje innsats for å arbeida med ungdomskor for å framføra verka sine, inkludert Mary Lou's Mass ved St. Patrick's Cathedral i New York i april 1975 framfor eit publikum på over tre tusen. Det var fyrste gongen at ein jazzmusikar spelte i denne kyrkja. Ho skipna ei veldedig organisasjon og opna bruktbutikkar i Harlem, og gav innteninga, i lag med ti prosent av inntekta si, til musikarar i naud. Ein artikkel frå Time i 1964 skreiv: «Mary Lou tenkjer på seg sjølv som ein «soul»-spelar — ein måte til å seia at ho aldri går langt unna melodien og bluesen, men er sparsam med gospelharmoni og -rytme. ‘Eg ber gjennom fingrane når eg speler,’ seier ho. ‘Eg får den der gode «soul-sounden», og eg prøver å røra ved åndene til folk.’» Ho spelte på Monterey Jazz Festival i 1965, med ei jazzfestivalgruppe.
Gjennom 1970-talet bløma karrieren til Williams. Ho gav ut mange album, inkludert som solopianist og kommentator på The History of Jazz. Ho vende tilbake til Monterey Jazz Festival i 1971. Ho spelte òg jamleg om kvelden i Greenwich Village på The Cookery, ein ny klubb driven av den tidlegare sjefen hennar frå Café Society, Barney Josephson. Dette spelet blei òg teke opp.
Williams spelte firhendig piano med avantgardepianisten Cecil Taylor i Carnegie Hall den 17. april 1977. Trass i spenninga mellom Williams og Taylor på scenen, blei framføringa deira gjeven ut på eit konsertalbum med tittelen Embraced.
Williams underviste skulebarn om jazz. Ho tok så imot ei utnemning av Duke University som residerande artist (frå 1977 til 1981), og underviste i jazzhistorie med fader O'Brien og leia Duke Jazz Ensemble. Med ein lett undervisingsbyrde kunne ho òg ha mange konsert- og festivalopptredenar, leia verkstader med ungdomar, og i 1978 opptre i Det kvite huset for president Jimmy Carter og gjestane hans. Ho deltok ved Benny Goodman sin 40-årsdagskoncert i Carnegie Hall i 1978.
Seinare år Den siste innspelinga til Williams, Solo Recital (Montreux Jazz Festival, 1978), tre år før ho døydde, hadde ein medley som inkluderte spirituals, ragtime, blues og swing. Andre høgdepunkt er omarbeidinga hennar av «Tea for Two», «Honeysuckle Rose», og dei to komposisjonane hennar «Little Joe from Chicago» og «What's Your Story Morning Glory». Andre verk er mellom anna «Medley: The Lord Is Heavy», «Old Fashion Blues», «Over the Rainbow», «Offertory Meditation», «Concerto Alone at Montreux» og «The Man I Love».